Debian installeren

Opgelet: dit is een sterk ingekorte versie van het boek

**Wat is niet opgenomen: ontbrekende firmware, overzicht installatiestappen, Belgische leveranciers van linuxpc's, **

Waarom niet gewoon een linux-pc kopen?

Waarom de moeite doen om zelf te installeren? Maak het je zelf gemakkelijk en koop een linux-pc: dan ben je heel zeker dat alle hardware door Linux ondersteund wordt en kun je ook (betalende?) support krijgen.

Er zijn zowel in Vlaanderen als online enkele aanbieders van linuxlaptops en -computers.

Een lijst van hardware-leveranciers die debian installeren vind je terug op: https://www.debian.org/distrib/pre-installed

Fabrikanten die installeren (meestal ubuntu):

Purism (https://puri.sm/). De focus ligt op high-end laptops met nadruk op privacy en security. Purism gebruikt enkel hardware die volledig wordt ondersteund vanuit de linux-kernel en doet geen beroep op niet-vrije drivers of software. Zij werken ook aan een smartphone die niet gebaseerd is op Android of IOS.

System76 (https://system76.com/ verdeelt zowel desktops, laptops als servers. System76 komt met een eigen distributie: Pop OS 1 en zijn daarmee de enige fabrikant die hard- en software met elkaar koppelen.

Zareason (http://zareason.com/) is misschien wel de meest bekende hardwareleverancier die een ruim assortiment aan zowel desktops, laptops als servers aanbiedt. Je kan naast Ubuntu en Fedora ook Debian laten voorinstalleren.

Populaire hardwarefabrikanten als HP, Lenovo en Dell bieden ook aan (meestal met de ubuntu-distributie). Doe op de website van deze fabrikanten een zoekopdracht naar linux om hun aanbod te zien en/of neem telefonisch contact op met de verkoopdienst om linux voorgeïnstalleerd te krijgen. Vooral Dell staat erom bekend om een high-end laptop (XPS developer edition) te verkopen.

Eerst even checken

Wordt mijn hardware ondersteund?

Wordt de hardware van mijn pc ondersteund door en meer specifiek door Debian?

Pas op met het nachecken van je hardware op verouderde sites. Zo bevat de 'Linux Hardware Compatibility HOWTO2 een grote lijst maar deze is reeds meer dan 10 jaar oud. Anders uitgedrukt: de lijst schiet schromelijk tekort.

Nog altijd niet alles teruggevonden? Wat volgt zijn enkele algemene aanbevelingen:

  • Algemeen kun je stellen dat hardware ouder dan 6 maand zijn weg kan gevonden hebben naar de nieuwe kernel en dus kan functioneren. Er is echter 1 probleem: werk je met de stabiele versie dan is deze kernel niet meer aangepast. Je zal dus moeten overstappen naar de testing-versie om een recente kernel te krijgen. Zie hiervoor .

  • x86-gebaseerde cpu's van Intel en AMD vormen meestal geen probleem (vanaf 486). Wel kan het gebeuren dat je eventjes moet wachten (3-6 maand) vooraleer de geïntegreerde grafische chip van de laatste generatie processors, volledig ondersteund wordt. Ook hier: werk je met testing dan heb je meer kans om heel jonge hardware aan de praat te krijgen.

  • BIOS of UEFI van het moederbord vormen (meestal) geen probleem. Sommige hardwarefabrikanten die gebruik maken van UEFI tolereren echter maar 1 besturingssysteem. Zie hiervoor .

  • Laptops vormen meestal geen probleem tenzij er gesloten drivers gebruikt worden of als er Microsoft-specifieke hardware is opgenomen. Google ChromeBooks en Mac zijn gesloten systemen die moeilijk tot niet over te nemen zijn.

  • Zowat elke grafische kaart is VGA-compatibel wat dus betekent dat je minimaal een terminal ter beschikking hebt. Wil je volledige ondersteuning voor grotere resoluties en 3D-effecten dan moet je de hardwarelijst controleren of er een driver voor je grafische kaart voorhanden is. Concreet: GPU's: dit zijn grafische unit geïntegreerd met intel en AMD-processoren werken zonder problemen. Eventueel moet je extra software installeren als firmware-amd-graphics voor AMD-processoren (zie installatie uit non-free sectie van Debian in het handboek). NVIDIA grafische kaarten werken goed op 2D-niveau met de aanwezige opensource drivers. Wil je 3D dan moet je nadien de gesloten binaire drivers installeren. Zie de uitgebreide (engelstalige) handleiding op https://wiki.debian.org/NvidiaGraphicsDrivers.

  • Een vaste netwerkinterface is bijna altijd ondersteund tenzij een nieuw model met nog niet opgenomen drivers is geïnstalleerd.

  • Draadloos wordt de laatste jaren beter ondersteund hoewel aangepaste drivers en firmware nodig kunnen zijn. Als deze firmware niet voldoet aan de DFSG dan zijn ze standaard niet opgenomen tijdens de installatie. Als deze noodzakelijk is tijdens de installatie dan krijg je hiervan een melding en kun je beslissen om de firmware aan te koppelen of niet. Nadien kun je ook drivers installeren: zie hiervoor handboek.

  • Linux ondersteunt een grote hoeveelheid aan randapparatuur als muizen, printers, scanners, usb, enz. Voor de zekerheid is het beter om eerst de hardware-compabiliteitslijsten te controleren vooraleer te installeren.

Linux kun je naast Microsoft Windows installeren. Schakel echter wel de snelstartfunctie in windows uit omdat datacorruptie hoogstwaarschijnlijk zal voorkomen. Een dualboot-installatie wordt in dit hoofdstuk echter niet besproken.

Een Mac kun je ook upgraden naar linux. Zie hiervoor https://www.lifewire.com/dual-boot-linux-and-mac-os-4125733.

Als gouden regel kun je het best gebruiken: vermijd 'gesloten' hardware waarvan de code van de drivers niet wordt vrijgegeven.
Sommige hardwarefabrikanten geven geen informatie aan de buitenwereld over de werking van hun apparaten of de gebruikte drivers. Deze hardware vermijd je dan ook best.

Debian downloaden

Officiële Debian

Op https://www.debian.org/distrib/ kunt u Debian gratis en legaal downloaden.

We houden ons aan de gemaakte keuze en begeleiden je bij de navigatie op de website:

Om het je gemakkelijk te maken: kies voor 'Download de cd/dvd-images over HTTP of FTP'.
Hou rekening met de waarschuwing die verschijnt:

Download cd/dvd-images alstublieft niet met jouw browser zoals je ook andere bestanden download! De reden daarvoor is dat als de download misgaat en halverwege stopt, de meeste browsers je niet de mogelijkheid bieden verder te gaan met de download vanaf het punt waar je gebleven was. Gebruik in plaats van uw browser dus liever een programma dat hervatting van afgebroken downloads toestaat34.

Op https://www.debian.org/cd/http-ftp/ kun je een keuze maken tussen de stabiele versie van Debian of de test-versie. Kies 'Officiële cd/dvd-images voor de "stable" (stabiele) release''.

Vervolgens kun je kiezen

  1. tussen cd of dvd. cd-images zijn 650 MB groot terwijl de dvd-images 4,4 GB aan data bevatten.

  2. De doorsnee-gebruiker bezit meestal een intel-gebaseerde computer. Dit beperkt je keuze uit de verschillende architecturen tot 3: i386 of amd64 of combineer ze beiden in multiarch.

    1. i386 Deze versie gebruik je voor 32-bits intelprocessoren.

    2. amd64 Hoewel de naam verwarrend lijkt staat deze versie voor 64bits intelprocessor. Omdat het bedrijf AMD als eerste op de markt is gekomen met 64-bitsprocessoren heeft Debian hun naam als standaard overgenomen.

    3. multi-arch Dit is voor 64bits-processoren maar bevat ook 32bits-systeem-bibliotheken die sommige programma's nodig hebben. Dat kan heel gemakkelijk zijn. Niet beschikbaar als dvd, enkel cd.

    Controleer je hardware om uit te maken welk type processor je hebt. Je kan 32-bits op een 64bits-processor installeren maar omgekeerd niet 5

Op de volgende pagina download je het iso-bestand voor multi-arch: http://cdimage.debian.org/debian-cd/current/multi-arch/iso-cd/ .

Brand deze iso op dvd of cd als iso-bestand en dus niet als data. Kijk de helppagina's na van je brandprogramma als je niet weet hoe dit moet.
Je kan het iso-bestand ook laten wegschrijven naar een USB-stick. Onder Microsoft Windows kun je hier gebruik maken van het programma Rufus (activeer dd): gratis te downloaden van http://rufus.akeo.ie/ of van Etcher gratis te downloaden van https://www.balena.io/etcher/.
Linux-gebruikers kunnen de iso simpel kopiëren met of . Voor beide methodes moet je reeds de terminal en hardware beheersen. Meer info over deze methodes op https://www.debian.org/cd/faq/#write-usb

Alles staat nu bijna klaar om met de installatie te beginnen.

Ontbrekende firmware

Info in boek

Live: Debian uitproberen zonder installatie

Debian niet installeren maar gewoon even uitproberen met de live-dvd. Dit is een gemakkelijke manier om Debian eens te demonstreren. Uiteraard kun je deze live-dvd ook gebruiken als herstel-dvd (zelfs voor Microsoft Windows). Je kan deze downloaden als cd- of dvd- of usb-image van http://www.debian.org/cd/live/

Wat moet je weten:

  • Je kan deze live-versie ook installeren op je systeem.

  • Deze live-versie komt in zes desktop-smaken: GNOME, KDE, cinnamon, mate, LXDE en Xfce, en twee tekst-versies: rescue en standaard.

  • Enkel beschikbaar voor i386 en amd64.

  • Niet alle talen worden ondersteund maar deze kun je tijdens je live-sessie wel installeren.

  • Vergeet niet de sectie 'Known issues with these images' op de downloadpagina's na te lezen. De gekende problemen en hun oplossingen kun je erin terugvinden.

De werking ervan is heel eenvoudig: download een iso-bestand met je favoriete desktop-smaak, brand op cd of schrijf naar USB-stick als iso-bestand, start hiermee op.

Installatieprocedure met dvd /usb-stick

Debian kun je op meerdere manieren installeren of gewoon eens uitproberen op je hardware met een live-dvd (zie ) en dit met verschillende Debian-releases (stabiel of testing), met diverse installatiemedia (cd, dvd, usb-stick, net, enz.), voor verschillende CPU-architecturen (intel, ARM, enz.) en einddoelen (desktop, server, enz.).

In dit boek wordt een keuze gemaakt:

  • installatie met dvd

  • stabiele versie: of ook genoemd .

  • 64bits-CPU (fabrikant: intel of AMD)

  • computer voor eindgebruikers.

  • Een blanco harde schijf. Geen tweede harde schijf of een harde schijf waarop een ander besturingssysteem is geïnstalleerd.

Je heb je dvd en usb-stick klaar? Vooraleer je kan opstarten: zorg ervoor dat de optie opstarten van cd/dvd ingeschakeld is in je BIOS/UEFI of activeer deze in bootmenu. De toets hiervoor is afhankelijk van je moederbord.

Debian-installer: keuzes maken.

De installer merkt zelf op of je systeem BIOS of UEFI-gebaseerd is en zal de juiste modus van installeren opstarten. Bij een BIOS-systeem verschijnt de vermelding 'Debian GNU/Linux installer menu (BIOS mode)'. Bij UEFI krijg je de vermelding: Debian GNU/linux UEFI Installer menu.

Eenmaal opgestart van dvd krijg je volgend scherm met meerdere opties en subopties:

  • Grapical Install: installatie in grafische GTK-modus dit is met toetsenbord en muis.

  • Install: installatie in tekstmodus (geen mooie grafische vensters): enkel bediening mogelijk met het toetsenbord.
    Zowel 'Install' en 'Graphical Install' kennen dezelfde installatiestappen.

  • Advanced Options: hier zitten enkele subopties bij:

    • Expert Install en Grapical Expert install: Hier krijg je alle mogelijke configuratievragen voorgeschoteld. Naast extra technische vragen zit er ook de mogelijkheid in om bijvoorbeeld NTFS-module te laden zodat je in een later stadium ntfs-partities kan aanmaken. Dit in tekstversie of in een 'pseudo-grafische' omgeving.

    • Rescue mode en Graphical Rescue mode: Heb je een gebroken installatie dan kun je deze via deze modus mogelijk herstellen.

    • Automated Install en Graphical Automated Install: ziet er aanlokkelijk uit maar hiervoor heb je enkele preseeds6 nodig die het installatieproces verder automatiseren. Niet bedoeld voor de beginnende gebruiker.

    • Speech-enabled advanced option: in deze modus wordt er een engelstalige stem opgestart (kan in later stadium omgeschakeld worden naar Nederlands) die de tekst voorleest. Je kan deze activeren voor expert, rescue en automated modus.

  • Accessible high contrast installer menu: hier schakel je over naar een hoog contrast installatiescherm dit is een zwart-wit kleurschema.

  • Help: In tegenstelling tot wat de naam voorspelt, opent dit een nieuwe installermodus waaruit je niet meer kan terugkeren naar het hoofdscherm. 'Help' verbergt een geavanceerde installatiemodus waarbij je extra opstartparameters kunt opgeven als de installatie niet lukt.

  • Install with speech synthesis: in deze modus wordt er een engelstalige stem opgestart (kan in later stadium omgeschakeld worden naar Nederlands) die de tekst voorleest.

Installatie

Elke stap van het installatieproces wordt gedemonstreerd in het handboek.

Belangrijke details bij installatie

Partities: even wat theorie

Een partitie is een gedeelte van de harde schijf van een computer. Op een partitie staat vaak een bestandssysteem, maar een partitie kan ook als virtueel geheugen gebruikt worden. Een harde schijf bevat minimaal één partitie, en vaak meerdere.

Partitienamen

Als je gewoon bent om met Microsoft Windows te werken dan komt nu 1 van de belangrijkste verschillen: kent geen C: of D:.
In Linux worden partities aangeduid met de devicenaam. De benaming is redelijk logisch.
De eerste harde schijf -zoals die wordt herkend door het moederbord- wordt aangeduid met sda (s**ata **d**isk **a). De twee harde schijf wordt dan logischerwijze sdb.
De eerste partitie op de eerste harde schijf wordt aangeduid met een extra 1: dit wordt dus sda1. Logisch kun je nu reeds de naam van de twee partitie op de eerste harde schijf noemen: sda2.

Partitiegrootte

Als je 1 harde schijf gebruikt om op te installeren dan kun je gebruik maken van volgende indeling:

  • Je kan alles in 1 partitie stoppen maar 3 partities: /, swap en /home zijn meer aan te raden. Dit is gemakkelijk om het systeem te herinstalleren: dan hoef je enkel maar je partitie waarop / zich bevindt te formatteren.

  • Grootte: afhankelijk van je gebruik, hoeveelheid software, enz. Minimaal heeft / 8GB nodig. Standaard kun je rondkomen met 25 GB als je geen gebruik maakt van flatpak-sofware (zie om meer te weten te komen over flatpak). Maak je geregeld gebruik van flatpak dan is 45-50 GB aan te raden. Wil je echt veel software installeren dan ben je comfortabel met 50 GB voor /. Swap kent een grootte die gelijk is aan het RAM-geheugen. De overblijvende schijfruimte gebruik je als /home.

Bestandssysteem

Om partities in te delen kun je verschillende bestandssystemen gebruiken. Standaard wordt ext4 gebruikt maar je kan ook gebruik maken van zijn 'voorouders' ext2 of ext3.
Ext4 is een journalised bestandssysteem (bijhouden van een log) en kan harde schijven tot 1 EXAbyte beschrijven. Een bestand kan maximaal 16 TB groot zijn. Als je ext4 gebruikt dan kun je harde en symbolische links aanmaken, encryptie toepassen, hoofdlettergevoelige bestandsnamen opgeven, online de grootte wijzigen, enz.

Je kan ook gebruik maken van BTRFS hoewel de ontwikkeling hiervan nog niet helemaal ten einde is. Met BTRFS is het makkelijker voor grote bedrijven om eenvoudig te schalen van grootte (tot 16 EB).

BIOS - UEFI

Er zijn twee systemen om te partitioneren die afhankelijk zijn van (de instellingen in) het moederbord: BIOS versus UEFI.

BIOS-gebaseerd systeem

  • BIOS heeft slechts plaats voor 4 PRIMAIRE partities.

  • Men heeft het BIOS gedeeltelijk uitgebreid: mogelijkheid om 3 primaire en 1 uitgebreide partitie aan te maken. Binnen de uitgebreide partitie kun je nogmaals tot 24 logische stations aanmaken

  • BIOS: kan slechts 2,2 Terabyte harde schijf aanspreken.

UEFI

  • UEFI maakt vaak gebruik van GPT-partitietabellen om harde schijven in te delen. GPT kan 128 partities aanmaken en tot 18 exabyte grootte.

  • GPT bewaart ook een kopie van de indeling van de schijf op het einde.

  • UEFI gebaseerde moederborden maken vaak (maar niet altijd) gebruik van een aparte ESP-partitie om drivers, opstart-laders, enz op te plaatsen. Deze moet aangeduidt zijn of worden (indien nieuwe partitie) met een ESP-vlag. In Debian kun je ESP als bestandssysteem selecteren tijdens installatie.

... naast Microsoft Windows?

Als je 1 harde schijf gebruikt waarop je zowel als Microsoft Windows wenst te installeren:

  • Windows MOET primaire partities hebben: dus ben je er minimaal reeds 2 kwijt (systeempartitie en windowspartitie) op een BIOS-systeem. Gelukkig kun je volledig in een uitgebreide partitie met logische stations installeren.

  • Gevolg: je kan slechts 1 versie van Microsoft Windows installeren. Bij een UEFI-moederbord zijn er naast ESP-partities ook digitale sleutels nodig.

  • Installeer altijd eerst Microsoft Windows en als laatste.

Partities aanmaken: werkschema

Voor een basisinstallatie opteren we voor een handmatige installatie. Kies dus 'Handmatig' bij de schijfindelingsmethode. Uiteraard kun je de andere opties zoals 'Begeleid' nemen met de automatische indeling maar dit valt buiten het bestek van deze beschrijving.

Na de keuze 'Handmatig', krijg één of meerdere harde schijven te zien. Selecteer je harde schijf in het menu. Indien deze blanco is wordt er gevraagd om een partitietabel aan te maken. Bij een BIOS-gebaseerd systeem wordt dit een DOS/MBR indeling. Bij UEFI verschijnt automatisch de vraag om een GPT-tabel aan te maken.

Er verschijnt de melding 'vrije ruimte' bij schijf sda. Dit is ook de beginsituatie als je geen blanco harde schijf hebt genomen: er staan één of meerdere partities vermeld. Klikken op de 'Vrije ruimte' opent het dialoogvenster wat je ermee wil doen. Kies de opties: 'Een nieuwe partitie aanmaken.
Er worden in de komende dialoogvensters enkele vragen gesteld:
Grootte: is afhankelijk van wat je wil aanmaken.

  • / : minimaal 8 GB maar een gemiddeld desktop-gebruiker die heel wat software bij installeert mag gerust voor 25 GB en meer gaan.

  • swap: even groot als het aantal GB RAM-geheugen.

  • /home: de rest van de harde schijf

begin of einde van de harde schijf:

  • SSD-harde schijf: kies begin als je / installeert

  • traditionele harde schijf: deze werkt sneller als je de partitie voor / op het eind aanmaakt.

Logisch of primair (BIOS systeem): Is afhankelijk of er nog een besturingssysteem moet geïnstalleerd worden. Je kan slecht 4 primaire partities aanmaken of 3 primaire en 1 logische (waarbinnen nogmaals 24 partities kunnen ingesteld worden)

Een partitie kun je verder verfijnen met partitie-instellingen

  • Gebruiken als: Bestandssysteem instellen: zie . Debian gebruikt EXT4 als standaard. Je kan ook andere selecteren. Voor swap-partitie selecteer je Wisselgeheugen. Als je de ESP-partitie voor een UEFI-systeem moet instellen dan selecteer je hier EFI.

  • Aankoppelpunt: Selecteer of je hier / of /home (of een andere map onder /) wil aan koppelen. Je kan hier ook je eigen aankoppelpunten definiëren.

  • Aankoppelopties: Eigenschappen van EXT4 die je hier verder kunt aankoppelen. Zie https://wiki.debian.org/fstab#Labels

  • De velden 'Label', 'Gereserveerde blokken', 'Typisch gebruik' kun je aanpassen maar is niet noodzakelijk.

  • Opstartbaar-vlag: bij een BIOS-moederbord moet je voor de /-partitie 'Opstartbaar-vlag' aan plaatsen (gewoon selecteren en op de spatiebalk drukken). Voor de andere partities mag je deze NIET activeren! Bij UEFI activeer je dit voor de ESP-partitie.

Klik nu op 'Klaar met instellen partitie'. Je keert terug naar het overzichtsscherm waar er nu een partitie bij staat.
Herhaal de vorige stappen vanaf 'Partitie aanmaken' zodat je ook een partitie aanmaakt voor Swap en /home.

Alles correct ingesteld? Klik op 'Schijfindeling afsluiten en veranderingen naar schijf schrijven'. Je kan je instellingen nog eens verifiëren in het overzicht. Op het volgende venster moet je heel duidelijk 'ja' aanvinken voordat de partities worden aangemaakt en de installatie van het basissysteem begint.


  1. https://system76.com/pop 

  2. http://www.tldp.org/HOWTO/Hardware-HOWTO/ 

  3. http://www.debian.org/cd/http-ftp/ 

  4. Voorstel van programma: filezilla, gratis te downloaden van https://filezilla-project.org/ 

  5. Installeer je i386 op een 64bits-processor dan kun je niet meer dan 4GB aan geheugen adresseren, verlies je de speciale SSE2-functies (sneller rekenen), enz. Zie http://www.debian.org/ports/amd64/ 

  6. Kort door de bocht: de antwoorden op de vragen die je gesteld worden tijdens de installatie worden nu opgegeven in een configuratiebestand