GNOME: eerste kennismaking

Opgelet: dit is een heel erg korte versie van het boek

Wat je mist: Inleiding op GNOME, voorstelling GNOME-classic, sneltoetsen binnen de GNOME-omgeving, heel wat extra afbeeldingen.

Debian maakt standaard gebruik van de GNOME-desktopomgeving. Deze omgeving wordt de basis om een DE voor Linux en Debian te demonstreren. Uiteraard pikken we in op andere omgeving/toepassingen als deze meer kwaliteit aan boord hebben dan de standaard GNOME-toepassingen.

De GNOME-desktop verkennen

GDM3: Gnome Display Manager

Het is mogelijk om automatisch in te loggen bij het opstarten van het systeem (zie boek). Standaard is dit in Debian niet geactiveerd. Je komt dus bij aanvang terecht in het GDM-inlogscherm.

  • Stap 1: Je selecteert je gebruiker,

  • Stap 2: een tweede scherm verschijnt: hier geef je je paswoord in. Via het radarsymbool kun je meerdere alternatieve omgevingen selecteren. Standaard is 'GNOME', 'GNOME op Xorg' en 'GNOME klassiek' erin terug te vinden. 'GNOME op Xorg' is noodzakelijk om het scherm over het netwerk te kunnen delen of om bepaalde applicaties te laten werken.(zie boek)

boekkaft
Klik op het radarsymbool om een andere DE of inlogopties te selecteren.

Er zijn echter meer mogelijkheden: Zo is het mogelijk om in het bovenpaneel de assisterende technologieën te activeren. Dit zijn hulpmiddelen voor mensen met beperkingen: hoger contrast, voorleesstem, on-screen toetsenbord, enz. Ook is het mogelijk om via opties in het bovenpaneel taal aan te passen, geluid en netwerk aan te passen. Uitschakelen vanuit het inlogscherm is hier voorzien.

Bij stap 2 kun je afhankelijk of je meerdere softwarepakketten hebt geïnstalleerd een andere desktop dan GNOME kiezen of gaan voor GNOME-klassiek.

Bureaublad

Na het inloggen komt de gebruiker standaard in de GNOME-omgeving terecht. Dit is een grafische interface die zowel de beginnende als de ervaren gebruiker heel wat mogelijkheden biedt.

Het valt direct op dat er geen iconen op het bureaublad staan. Netjes staat mooi. Daarom zijn alle applicaties terug te vinden in het het menu 'Toepassingen' (9-punt-icoon) van de Activiteiten. Dialoogvensters voor USB-toestellen (draagbare MP3-spelers, digitale camera's, enz.) verschijnen automatisch als deze ingeplugd worden. Dit is standaard voor de Debian-GNOMEdesktop.

Paneel

boekkaft
Het paneel van GNOME (grijstintenfoto). Van links naar rechts: Activiteiten, klok, systeemmenu.

Op het eerste zicht is er niet veel te zien: een donker paneel bovenaan en een leeg bureaublad. Het paneel vormt het startpunt voor elke verdere interactie:

Activiteiten: complex menu dat omschakelt naar een vernieuwde weergave: zie onder.

Klok, agenda en afspraken: niet enkel om de dag en tijd te zien of in te stellen maar ook om snel naar je agenda door te klikken. Hier verschijnen ook de notificatieberichten.

Systeemmenu: Dit is een dynamisch geïntegreerd menu waar -afhankelijk van je hardware- verschillende systeemgebonden instellingen mogelijk zijn: aanpassen van geluidsniveau, helderheid (bij laptop), netwerkinsstellingen (bekabeld, draadloos, vliegtuigstand), en vergrendelen / afmelden / uitschakelknoppen. Het systeemmenu kan uitgebreide worden met handige extensies

Activiteiten

Activiteiten activeer je door links boven in het scherm je cursor te plaatsen op 'activiteiten' in het paneel. De hotspot licht op en het scherm verandert. Gebruik je liever het toetsenbord? Druk of (linksonder het toetsenbord, tussen Ctrl en Alt).

boekkaft
GNOME activiteitenoverzicht (grijstintenfoto)

Als je activiteiten activeert, krijg je eerst Vensters-overzicht te zien. Dit omvat echter reeds meerdere extra's. Zo kun je heel snel:

Via de starter (vrije nederlandstalige vertaling: favorietenbalk) een icoon aanklikken om een 'favoriete' toepassing op te starten. Standaard voegt Debian daar reeds enkele applicaties in. Je kan echter zelf je eigen favorieten toevoegen. Klik in 'toepassingen ' op je gewenste toepassing en sleep ze naar de starter. Niet tevreden en wil je ze uit de starter verwijderen: met de rechtermuisklik kun de optie 'uit favorieten verwijderen' aanvinken.

Een overzicht van de geopende vensters krijgen. Je kan hierdoor snel een venster selecteren door die aan te klikken. Als je met de muis beweegt over een venster dan verschijnt in de rechterhoek boven dit venster een sluitknop.

Aan de rechterkant van het scherm zie je een overzicht van de verschillende virtuele werkbladen. Deze worden dynamisch aangemaakt. Je kan een virtuele werkblad aanklikken of je kan applicaties van het ene naar een ander virtueel werkblad slepen. Elk virtueel bureaublad is een exacte 'kopie' van uw werkelijke bureaublad, dus inclusief startknop, taakbalk en snelkoppelingen. Op elk virtueel bureaublad kunt u programma's openen die dan op de andere virtuele bureaubladen niet open staan. Daarmee worden deze virtuele bureaubladen het ideale hulpmiddel om uw werkomgeving netjes opgeruimd en overzichtelijk te houden. Via de toetsencombinatie kan je makkelijk tussen de virtuele bureaubladen wisselen.

De zoekfunctie is geoptimaliseerd voor direct gebruik. Van zodra je in Activiteitenoverzicht komt, kun je onmiddellijk je zoekterm intypen. De zoekopdracht levert op de bovenste rij de resultaten op voor geïnstalleerde programma's. Vervolgens komen de resultaten voor Instellingen, bestanden, klok, enz. Deze zoekresultaten kun je aan- uitschakelen in Instellingen/zoeken : zie boek.

boekkaft
Druk op de windows-toets en begin onmiddellijk te typen. De zoekopdracht levert onmiddellijk resultaten op.

Klik je op de knop 'Toepassingen' dan verschijnt een overzicht van alle geïnstalleerde (grafische) software. Deze is standaard je favoriete / meest gebruikte software. Wil je alle software zien? Klik dan op de knop . Dit bevat meerdere 'pagina's'. Je kan door dit overzicht scrollen. Sommige iconen verbergen een map met daarin een verzameling aan programma's. Je kan deze herkennen aan het kleine formaat van de iconen. In zie je hoe je software kunt indelen.

Om een applicatie op te starten heb je dus drie mogelijkheden:

  1. Ga naar het toepassingenvenster en selecteer hier je toepassing.
  2. Indien je de naam kent van je programma. Open het activiteitenoverzicht en typ de naam in. De zoekopdracht levert je heel snel een klikbaar icoon op.
  3. Voeg het programma toe aan de starter om ze supersnel op te starten. ???

Klok

De klok is niet enkel handig om de tijd te zien. Dubbelklik je op deze dan opent zich een maandoverzicht aangevuld met een dagplanning.
Je kan ook Agenda openen om afspraken te plannen. De agenda is een extern programma: evolution.
Met Wereldklokken toevoegen open je de applicatie GNOME-clocks (wekker, timer, stopwatch en wereldklok).\ Datum en tijd pas je aan met systeeminstellingen: zie boek.

Systeemmenu

Het systeemmenu zit uiterst rechts in het paneel. Het systeemmenu wordt dynamisch aangepast aan de gevonden hardware, netwerken en software.

Het systeemmenu bevat enkele nuttige onderverdelingen:

  • Hardware aanpassen: geluid en helderheid scherm.

  • Netwerkinstellingen: overzicht van de aanwezige netwerkverbindingen: kabel, draadloos, vliegtuigstand. Als je verder uitklapt; is er de knop om de instellingen te wijzigen.

  • Gebruiker: uitklappen om af te melden, te schakelen naar andere gebruikers op het systeem of om de accountinstellingen aan te passen. (zie fullrefgebruikers-gnome)

  • Knop naar systeeminstellingen, vergrendelen en afsluiten.

Vensters

Venstersmenu's zijn niet standaard ingedeeld. Per GNOME-programma kunnen ze er verschillend uitzien, afhankelijk van de noden van het programma. Er is echter in de verscheidenheid een heel algemene lijn te trekken (dat ook voorgeschreven wordt door de GNOME Interface Guidelines2).

  • De sluitknop bevindt zich helemaal rechts.

  • Optie-menu is direct naast de sluitknop. Bedoeling van dit optie-menu is om een grote hoeveelheid knoppen in 1 onder te brengen.

  • Naast de optie-menu komen knoppen die veel gebruikte functies in een bepaald programma toegankelijk maken. Typisch is bijvoorbeeld een opslaan-knop voor gedit-teksteditor of een weergave-knop voor de documentviewer.

Programma's hebben naast een eigen menu-balk ook een Applicatiemenu dat verschijnt in het paneel. Applicatiemenu is verplicht voor elke GNOME-toepassing en voorziet in globale, 'high-level' acties en configuratie-instellingen voor het programma. Ook moet hier de hulp- en info over de applicatie zijn opgenomen.
Ook hier: afhankelijk van je programma krijg je heel veel of weinig te zien in dit menu. Vind je het applicatiemenu overbodig: verplaats het naar de menubalk met behulp van Afstellingen (zie boek).

boekkaft
GNOME applicatiemenu (enkel voor GTK3-toepassingen)

Dubbelklikken op de menubalk van een geopende toepassing maximaliseert deze. Nogmaals dubbelklikken brengt ze terug naar de vorige grootte. Je kan ook het toetsenbord gebruik: maximaliseert, brengt het terug naar de oorspronkelijke grootte.
Met de rechtermuisknop klikken op de titelbalk opent een dialoogvenster waar je nog extra opties hebt: altijd voorop plaatsen, naar ander werkblad verplaatsen, naar monitor links/rechts (als er meerdere schermen aanwezig zijn).

Vensters kun je ook laten 'snappen'. Neem een venster met de muis vast bij de titelbalk, sleep deze naar boven: het venster maximaliseert zich. Sleep het venster naar link of rechts: het venster neemt de helft van het bureaublad in.

Naast een overzicht via Activiteiten kun je ook via gemakkelijk een applicatie selecteren. Deze methode heeft als voordeel dat als een toepassing meerdere vensters heeft geopend, deze gebundeld worden.

Vensters kan je ook naar andere virtuele desktops plaatsen door op de titelbalk met de rechtermuisknop te klikken en dan 'naar een ander werkblad verplaatsen' selecteren. Het gaat echter sneller als je via de mini-pager aan de rechterkant van activiteiten / Vensters, de voorstellingen van de vensters van het ene naar het andere werkblad versleept.

En er is meer...

Als je de GNOME-interface voor het eerst ziet dan valt het niet op dat er meerdere programma's werkzaam zijn. De algemene inrichting van de desktop is het werk van gnome-shell. Dit is in hoofdzaak een op mutter en clutter-gebaseerde omgeving die je met javascript gemakkelijk kan aanpassen (zie boek). Waarom dit vertellen? Hou er rekening mee dat de visuele vormgeving van GNOME volledig aangepast kan worden. Het uiterlijk van het paneel, vensterbalken, icoontjes, klikgedrag, virtuele werkbladen, ... tot de onderliggende windowmanager toe.

Correct uitloggen

boekkaft
Heel belangrijk om correct uit te loggen uit GNOME!

Correct uitloggen is een must. Dit kan je via het Systeemmenu. Je kan uitloggen en dan kom je terecht in de inlogmanager GDM3. Van hieruit kun je dan rechtsboven de afsluitknop selecteren. Wil je de pc volledig afsluiten? Gebruik de power-off knop in het Systeemmenu.


  1. Traditie: in de linuxwereld krijgen stabiele versies altijd een even eindnummer. 

  2. https://developer.gnome.org/hig/