Ga naar inhoud

Bestandsbeheer: basis

Opgelet: dit is een korte versie van het boek

Volgende topics van het boek zijn niet opgenomen op deze site: wildcards, bespreking van de diverse mappen in /, xdg-compatibileit, Bestanden configureren, standaardtoepassingen, sneltoetsen van Bestanden, shortcuts voor cd, opties en gevaar bij het gebruik van rm, … en heel veel afbeeldingen.

Bestanden en mappen beheren is onder net iets anders dan met andere commerciële OS'sen. Belangrijkste verschil- en aandachtspunten zijn:

  • Scheiding tussen de mappen van gewone gebruikers (/home) en het systeem.

  • 1 stamstructuur. Onder linux is er slechts 1 hoofdmap genaamd / (uitgesproken als root). Een aanvullende harde schijf of partitie, netwerklocaties, ingeplugde USB-sticks, enz. vinden allemaal hun plaats onder /.

  • Rechten voor lezen, aanpassen en uitvoeren van bestanden en mappen kun je per gebruiker of per groep aanpassen.

  • Streven naar uniformiteit in de benaming en gebruik van de (verborgen) mappen in /home met de XDG-standaard1.

Aanvullend aan bestandsbeheer is ook het onderscheid tussen gewone gebruiker en root (in andere besturingssystemen Admin genoemd). Een gewone gebruiker krijgt een eigen thuismap in de map /home. Als je meerdere gebruikers op 1 systeem hebt dan heb je dus per gebruiker een /home/gebruiker-map. Van een gewone gebruiker wordt verwacht dat hij binnen deze /home/gebruiker-map blijft en hierin zijn bestanden opslaat. Naast bestanden wordt er in /home/gebruiker ook lokale configuratie, cache en instellingen opgeslagen.

Root is de systeembeheerder en kan software installeren, systeemaanpassingen maken, enz. Hij doet ook het bestandsbeheer op systeemniveau. Hij heeft een eigen thuismap in /root.

/home is waar mijn bestanden staan

Bestandsbeheer met Bestanden

Open je persoonlijke map via de bestandsbeheerder van GNOME: Bestanden2 (Engels: Files).

Bestanden toont je een overzicht van je thuismap. Voor alle duidelijkheid: enkel het lokaal gebruik van Bestanden wordt besproken. Netwerkverbindingen wordt besproken in het boek.

boekkaft

Diverse componenten en modi van Bestanden.

  • Locatiebalk met twee modi: een knopjes of tekstgebaseerde versie. Via de toetsencombinatie Ctrl+L kun je naar de tekstgebaseerde versie. Knopjes: toont in de balk de bovenliggende mappen zodat je snel naar een hoger liggende map kan schakelen. Via de tekstgebaseerde modus kun je de locatie zelf intypen. Handig weetje hierbij is dat de -toets automatisch kan aanvullen.\ Met de pijltjes naast de locatiebalk ga je snel naar de vorige of volgende map.

  • Zijpaneel: is heel handig om snel te kunnen navigeren. Het heeft als onderdelen:

    • Onlangs gebruikt: Recente documenten en mappen verschijnen hier. Deze functie is afhankelijk van het programma 'Zeitgeist' dat als achtergrondprogramma actief is3.

    • Locaties: standaardmappen die in je persoonlijke /home terug te vinden zijn als Afbeeldingen, Documenten, Downloads, enz.\ Bij locaties is ook de prullenbak ondergebracht.

    • Apparaten: toont de aanwezige ingevoerde apparaten en partities (niet aanwezig op voorbeeldweergave). Dit verschijnt enkel als je deze apparaten invoert. Dit kan gaan van externe harde schijven, usb-sticks, partities op interne harde schijven, geladen dvd-spelers.\ Naast het apparaat kun je ook eject-icoontjes vinden. Door hierop te klikken ontkoppel je deze apparaten op een correcte wijze van het systeem. Soms kan je een melding krijgen dat er nog een schrijfactie naar het apparaat bezig is, gevolgd door de melding dat het in orde is om het apparaat uit de hardware te halen.

    • Bladwijzers zijn handige snelkoppelingen naar veelgebruikte locaties (zowel lokaal als LAN). Bladwijzers kun je toevoegen door een map naar Bladwijzers te slepen. Een venstertje verschijnt 'Nieuwe bladwijzer toevoegen'. Uiteraard kan het heel wat sneller met de toetsen als je in de gewenste map bent of via het bladwijzer-icoon bij Weergave-opties.\ Bladwijzers kun je gemakkelijk in de lijst verplaatsen door ze te slepen naar de gewenste plaats. Verwijderen doe je met de rechtermuisklik 'Verwijderen' te selecteren.

    • Andere Locaties: leidt naar 'Computer' en Netwerken. Netwerken is ruim opgevat: een aangesloten google-drive (eerste aanmaken met een online account: zie ), netwerkschijven, netwerkprinters, enz. Onderaan 'Andere locaties' kun je ook verbinden met een server via ftp, ssh, webdav, enz. Voor meer: zie

Het zijpaneel activeer of deactiveer je via het applicatiemenu / zijbalk of met de functietoets F8 .

  • Met de Zoekfunctie kun je zoeken op bestandsnamen en op type bestand. Het wordt doorzocht vanaf de map waarin je je bevindt of je kan ook kiezen voor 'Alle Bestanden' waarbij je volledige /home-map wordt doorzocht. Zijn er extra zoekmachines geïnstalleerd als Tracker of Zeitgeist, dan wordt ook hun zoekresultaten mee verwerkt en is vooral de zoeksnelheid bliksemsnel.\ Eenmaal je zoekopdracht gestart, verschijnen de zoekresultaten in het hoofdvenster. Via het dropdowntekentje kun je je zoekopdracht verfijnen door tijd en type op te geven.

  • Pictogram- en kolommodus: keuze tussen pictogram- en lijstweergave.

    • Pictogram: de mappen en bestanden zijn handige icoontjes. Elk type bestand verschijnt met zijn eigen icoon. Afhankelijk van je instellingen zijn de inhoud van tekstdocumenten, grafische bestanden, pdf-bestanden en html zichtbaar in het icoon. Je kan inzoomen en uitzoomen op de iconen via en - in de weergave-opties, of via en scrollen met de middenmuisknop.

    • Lijstweergave: biedt je de mogelijkheid om te sorteren op naam of op datum, grootte, eigenaar, type, enz. Ook hier weerspiegelen de iconen de inhoud van het bestand. Er zijn meer kolommen beschikbaar via Applicatiemenu .

  • Weergave-opties: met de weergaveselectie kies je de weergaveopties van Bestanden. Zo kun je in en uitzoomen, verborgen bestanden tonen, zijpaneel al dan niet tonen en opties meegeven voor de kolommodus.\ Ook kun je er een nieuwe map aanmaken, nieuw tabblad (kan ook met de toetsencombinatie ), Verborgen bestanden tonen.

  • Hoofdvenster: Dit is de plaats waar het uiteindelijk om te doen is: de weergave van je bestanden en mappen. Met de rechtermuisknop krijg je meerdere opties, afhankelijk van het type bestand.\ Dubbelklik je op een bestand dan wordt de standaardtoepassing voor dat type bestand geopend. Klik je bijvoorbeeld op een muziekbestand, dan wordt de standaard muziektoepassing geopend en wordt je muziek afgespeeld. Niet tevreden met de standaardapplicatie: met kun je alternatieven selecteren4.

Bestanden configureren en extra opties vind je terug in het applicatiemenu.

Bestanden in actie

Selecteren

  • Bestanden selecteren kun je één per één.

  • Diverse bestanden kun je selecteren

    • in volgorde: houd de -toets ingedrukt en selecteer een volgende: dit selecteert de tussenliggende bestanden ook.

    • diverse bestanden kun je met de -toets ingedrukt één voor één selecteren.

  • Alle bestanden selecteren doe je via de Locatie-opties / Alles selecteren. De toetsencombinatie doet hetzelfde.

Knippen, plakken en kopiëren

Je kan 'klik en sleep'-acties gebruiken in combinatie met toetsindrukken om verschillende taken met Bestanden te verrichten. Wanneer je sleept geeft de muiscursor je feedback over de taak die je aan het verrichten bent

  • Gewoon klikken op een bestand en versleep het naar de gewenste map: het bestand wordt verplaatst.

  • Houd de Ctrl-toets ingedrukt: het bestand wordt gekopieerd naar de gewenste map.

  • Met Ctrl+Shift ingedrukt, maak je een symbolische link aan naar het bestand.

  • Klik op je bestand, versleep het en druk de Alt-toets in: er verschijnt een klein dialoogvenster die je vraagt welke actie nodig is: verplaatsen, kopiëren of verwijzen. Annuleren kan ook.

Het meest gemakkelijk is om twee vensters te openen (via Ctrl+N of menu Weergave-opties). Één als bronmap, de ander als bestemmingsmap. Ook kun je gebruik maken van locaties in de zijbalk om gemakkelijk te kopiëren, plakken, enz. Hiervoor dien je eventjes te wachten tot de map zicht opent in het hoofdvenster, vervolgens kun je in deze nieuw geopende map verder mappen openen (vergeet niet te wachten tot het sluitingsdriehoekje naar beneden is gedraaid).

Uiteraard kun je het ook iets omslachtiger. Selecteer je bestand(en). Kies knippen of kopiëren in menu dat je opent met de rechtermuisknop. Ga naar je gewenste map: kies in het rechtermuisknopmenu voor 'plakken'.\ Uiteraard kun je ook -na selectie- met het toetsenbord knippen (Ctrl+X), plakken (Ctrl+V) en kopiëren (Ctrl+C) .

Handige functies

Hernoemen

Bestanden en mappen kun je makkelijk hernoemen door het bestand / de map te selecteren en daarna:

  • Door de functietoets F2 in te drukken

  • met de rechtermuisknop 'hernoemen' te selecteren.

In prullenbak gooien

Weggooien is heel eenvoudig. Selecteer het weg te gooien bestand en verplaats het naar de prullenbak. Of selecteer het bestand/map en via de rechtermuisknop kies je 'in prullenbak gooien'. Een bestand kun je ook met de -toets naar prullenbak brengen.

De inhoud van de Prullenbak kun je inkijken via de locaties in de zijbalk / Prullenbak. Je kan ook simpel 'trash:///' intypen in je locatiebalk.

Een bestand naar de Prullenbak verwezen en je wilt deze terughalen: navigeer naar prullenbak en verplaats het terug naar de plaats die je wil of selecteer het bestand of map en klik op 'Uit prullenbak terughalen' via een rechtermuisklik.\ De Prullenbak zelf leeg je door naar de Prullenbak te navigeren. Vervolgens selecteer je in de rechterbovenhoek de knop 'Legen'. Via Systeeminstellingen kun je de prullenbak automatisch ledigen: zie

Verborgen bestanden/mappen

Verborgen bestanden. Ze bestaan ook in Je kan ze makkelijk tevoorschijn toveren met de toetsencombinatie Ctrl+H of via Weergave-opties / Verborgen bestanden tonen. Je zal verwonderd staan over het aantal verborgen mappen en bestanden in je thuismap. Bestanden verbergen in is heel eenvoudig. Voeg gewoon een punt(.) als eerste 'letter' toe aan je bestands- of mapnaam en je bestand 'verbergt zich'. Deze worden niet opgenomen in de standaardweergave. Dot-bestanden en -mappen worden niet automatisch mee opgenomen bij wildcards.

De overgrote meerderheid van deze verborgen bestanden en mappen zijn configuratiebestanden en data voor applicaties of je werkomgeving. Verwijder je zo'n verborgen bestand dan is de configuratie van een bepaald programma weg. Dat is erg als je dit programma zorgvuldig hebt geconfigureerd maar het kan ook een mogelijkheid zijn om een programma in zijn 'natuurlijke staat' terug op te starten. Hou er wel rekening mee dat je sommige data niet wil kwijt geraken. Zo bevat de verborgen map van thunderbird al je mailbestanden.

Op https://wiki.debian.org/DotFilesList is er een uitgebreide lijst te vinden die beschrijft welk programma gebruik maakt van een bepaald verborgen bestand / map.

/

/home wordt voorbehouden aan de diverse gebruikers op het systeem. Buiten de home-map liggen er heel wat systeem-, configuratiebestanden, tijdelijke bestanden, enz. waar de gewone gebruiker vaak indirect gebruik van maakt. Om deze bestanden te kunnen wijzigen moet je ingelogd zijn als root.

Hoe ziet het bestandsstructuur er buiten /home uit? Er bestaat een vaste mappenstructuur die door de meeste (niet alle) linuxdistributies tot op zekere hoogte wordt overgenomen.

kent net als zijn voorganger UNIX een 1 stamstructuur. Het beginpunt van deze mappenstructuur met de root-directory, aangegeven door een slash (/). en andere unix-achtigen maken geen aparte bestandsstructuren aan voor opslagapparaten zoals bij Microsoft Windows. Daar heb je per apparaat een aparte letter-aanduiding. kent slechts 1 bestandsstructuur waar de diverse vormen van hardware worden aan gekoppeld (naar de inspiratie van de distributie of systeembeheerder).

Onder / zijn onder andere volgende mappen gekoppeld:

/ : benoemd als root is het beginpunt van alle verdere submappen.

/boot : Bestanden voor het booten van het systeem, hier staat ook de kernel die uitgepakt wordt bij het opstarten.

/dev : Map met devices (major, minor en block/character/network) of anders uitgedrukt: de verschillende hardewareonderdelen worden via een bestand in /dev benaderd.

/etc : Configuratiebestanden voor het volledige systeem.

/home : Bevat de mappen van alle gebruikers (users).

/lib : Bibliotheken en drivers. De mappgen /lib32 en /lib64 bevatten specifieke bibliotheken voor 32-bits dan 64-bitsprogramma's.

/media : Aankoppelpunt voor losse opslagmedia zoals cdrom- en dvd-drives, cd- en dvdrecorders, of usb-stick, externe harde schijven.

/mnt : overblijfsel voor 'oude' programma's die intern nog werken met /mnt als aankoppelpunt voor losse opslagmedia.

/opt : map waar niet-distributiespecifieke programma's meestal (maar niet altijd) worden geïnstalleerd. Ook zelf gecompileerde programma's vinden hier meestal hun plaats.

/proc : Is een "pseudo-filesystem", het bestaat niet echt op één van je fysieke opslagmedia maar enkel in het geheugen. /proc bevat real-time gegevens over diverse hardware-onderdelen die door de linuxkernel in realtime worden geleverd. /proc kan worden gebruikt om configuratiegegevens uit te halen (hoeveelheid vrij geheugen, hardwareinfo, status van het systeem,...). De map /proc is reeds jarenlang een vaste waarde maar wordt vandaag enkel behouden omwille van compabiliteit. Zijn opvolger is de map /sys.

/root : De 'home'-map van de beheerder van het systeem. Je moet als root inloggen om deze map te beheren.

/tmp : "het kladblokje" waar processen hun tijdelijke data wegschrijven. Deze wordt automatisch leeg gemaakt bij een herstart van de pc.

/usr : Een hele belangrijke map

  • /usr/bin alle applicatie-programma's die voor de gewone gebruikers te benaderen zijn.

  • /usr/lib gedeelde bibliotheken

  • /usr/share manuals, documentatie, iconen, enz.

  • /usr/sbin Binary executables voor de systeemadministratie. Niet door de gewone gebruikers te gebruiken.

/sys : de plaats waar info van sysfs is gelokaliseerd. Het bevat data die de kernel communiceert over de verschillende devices. Deze map is net als proc enkel in het geheugen aanwezig.

/var : Bevat veel tijdelijke data, administratie, logbestanden, printerbestanden, tijdelijke installatiepakketten enz. in verschillende submappen.

Wat opvalt is dat de mapnamen heel kort zijn vergeleken bij Microsoft Windows. ondersteunt wel lange bestandsnamen, maar korte mappen zijn veel makkelijker. Vooral omdat er nog steeds veel in de terminal wordt gewerkt en snel naar mappen gaan is dan wel handig. Bovendien kent de terminal onder automatische bestandsaanvulling (via de TAB-toets) wat het allemaal nog makkelijker maakt.\ Een goed beveiligd systeem staat het niet toe dat een gewone gebruiker via Bestanden iets kan veranderen aan het bestandssysteem.\

Bestandsbeheer met de terminal

pwd: print working directory

Met het commando pwd kun je snel achterhalen in welke map je bent.

ls: lijstoverzicht

ls toont je de 'lijst' van aanwezige bestanden in de huidige map. Sommige terminals kennen een extra 'kleurtje' om aan te tonen dat het gaat over mappen, tekstbestanden, muziekbestanden, enz. Het kleurgebruik is aangenaam in gebruik maar pin je er niet teveel op vast, het is slechts een extra hulpmiddel en stap je over naar een andere terminal of linuxdistributie dan kunnen de kleuren ofwel veranderen van betekenis of helemaal niet aanwezig zijn. ls op zich toont niet zoveel informatie. Met enkele opties kan je het zich al heel wat uitbreiden.

Om te zien welke opties je ter beschikking hebt, kun je --help achter het commando zetten (dit geldt trouwens voor de meeste commando's). Wil je heel wat meer info over dit commando? Hoogstwaarschijnlijk is het opgenomen in de manualpages. Het commando toont je de handleiding.

De handleiding (man ls ) toont je naast het gebruik ook een tabel met de verschillende opties en uitleg. Daarin twee types opties: één met een liggend streepje ervoor, de rechter kolom bevat woorden met twee liggende streepjes ervoor. Beide opties doen hetzelfde. De opties met één liggend streepje voldoen aan de POSIX-standaard. De lange versie zijn de toevoegingen van de GNU.

Veel gebruikte opties voor zijn:

  • -a : voor het bekijken van verborgen bestanden en mappen.

  • -l : voor meer informatie. Je krijgt achtereenvolgens type-aanduiding7, de permissies, het aantal harde links, de gebruiker, de groep, bestandsgrootte in bytes, aanmaakdatum en bestandsnaam te zien.

  • -al : -a en -l combineren je samen tot -al.

  • -h : in combinatie met -l : toont je de bestandsgrootte in 'human-readable' bewoording.

  • -R : krijg je een compleet overzicht van alle bestanden in de huidige en alle submappen. Als dit je home-map is kan het eventjes duren vooraleer alles is weergegeven. Merk op: de R is in hoofdletters geschreven. Kleine -r staat voor reverse (omgekeerd).

ls is, net als alle andere Unices, hoofdlettergevoelig. Hierdoor is file een ander bestand dan File.

cd: navigeren naar een andere map

Standaard start je terminal op in je thuismap. cd zorgt voor het navigeren naar een andere map.

cd /home/gebruiker/Bureaublad brengt je naar het Bureaublad van de gebruiker. Ben je echter reeds in /home/gebruiker/ dan kan een simpele cd Bureaublad ook de truc doen. Hoe is dit te verklaren?

Absolute padnamen

Een absolute padnaam begint bij / en volgt de bestandsstructuur tot de gewenste map of bestand. Zo kun je naar je het Bureaublad in je thuismap gaan door te starten bij / vervolgens home aan te geven en deze af te sluiten met een /, vervolgens je inlognaam (afsluiten met slash) en uiteindelijk het Bureaublad (afsluiten met slash). Zo kom je uit bij /home/gebruiker/Bureaublad.

Met het commando pwd kom je te weten in welke map je bent. Merk op dat de padnaam in de shell-prompt is aangepast naar de huidige map.

Relatieve padnamen

Waar een absolute padnaam begint bij / en zo aanvult tot het zijn eindbestemming bereikt, start een relatieve padnaam van de map waar je je bevindt. Om te kunnen navigeren maakt het gebruik van enkele speciale symbolen: . (punt) en .. (punt punt) zijn de belangrijkste.

Het . verwijst naar de map waarin je je bevindt en .. verwijst naar de bovenliggende map.

Om te navigeren naar de bovenliggende map kun je dus gewoon ingeven: cd ..

Let op dat je de spatie tussen cd en de .. niet vergeet. Terug navigeren naar het Bureaublad kun je met de absolute padnaam maar ook met relatieve padnamen: cd ./Bureaublad. Belangrijk: in bijna alle gevallen kun je de ./ weglaten. Bash veronderstelt deze namelijk.

cp en rm: kopiëren en verwijderen

cp

cp is het commando om te kopiëren: cp -optie BRON BESTEMMING

cp tekst.txt /home/gebruiker/Documenten Kopieert het bestand tekst.txt dat zich in de huidige map bevindt naar /home/gebruiker/Documenten/ .

Je kan ook meerdere bronnen opgeven. Of waarom niet een volledige map met inhoud (inclusief submappen). Hiervoor schakel je de optie -R (hoofdletter) of -r (kleine letter) in. cp Afbeeldingen/ /home/gebruiker/Documenten Dit kopieert de map Afbeeldingen die zich in de huidige map bevindt naar /home/gebruiker/Documenten

Merk op: het commando cp overschrijft zonder waarschuwing gelijknamige bestanden. Wil je dat dit niet gebeurt, maak dan gebruik van de optie -i

rm

Zijn 'broertje' is rm. Remove of verwijderen.

Merk op: het commando rm verwijdert zonder waarschuwing bestanden. Wil je dat dit niet gebeurt, maak dan gebruik van de optie -i

Met de -r optie verwijder je volledige mappen met al hun inhoud.

Wees heel voorzichtig met wildcards.

mv: verplaatsen en hernoemen

Met mv (move) kun je bestanden en mappen verplaatsen naar waar je maar wil.

mv tekst.txt /home/gebruiker/ verplaatst het bestand tekst.txt naar de home-map van gebruiker.

mv wordt ook gebruikt om bestanden te hernoemen: mv tekst.txt inhoud.txt Dit hernoemt het bestand tekst.txt naar inhoud.txt.

Je kan verplaatsen en hernoemen in 1 keer: mv tekst.txt /home/gebruiker/inhoud.txt Wordt het bestand tekst.txt verplaatst naar de home-map van gebruiker en wordt het hernoemd tot inhoud.txt. Met de optie -i wordt er eerst om toestemming gevraagd indien het bestand reeds bestaat.

mkdir en rmdir: map aanmaken en verwijderen

mkdir gebruik je om een nieuwe map aan te maken. Maak in de huidig map een nieuwe map aan genaamd tekst.mkdir tekst

Je kan het ook combineren en in 1 keer meerdere mappen aanmaken, bijv. mkdir tekst foto figuren

rmdir is het verwijderen van mappen indien ze leeg zijn. Zijn ze niet leeg dan wordt de map niet verwijderd. Voor een volledige verwijdering van map met inhoud kan rm -r zonder vragen de klus snel klaren.

su - omschakelen naar gebruiker root

Het commando su - (vergeet niet om spatie toe te voegen en een liggende streep als argument) laat je toe om snel van gebruiker te wisselen. Vul je geen gebruiker dan log je in als root.

Als je het streepje vergeet dan blijven de gebruikersinstellingen van je gewone gebruiker behouden: zo zit je standaard in dezelfde map, zijn de omgevingsvariabelen deze van de gewone gebruiker, enz.


  1. https://specifications.freedesktop.org/basedir-spec/latest/ 

  2. In andere grafische omgevingen: KDE kent Dalphin, XFCE4 heeft thunar, LXDE heeft pcman, cinnamon kent nemo, enz. 

  3. Zie voor meer info over deze GNOME-service. 

  4. We zien later hoe je deze toepassing permanent wijzigt. 

  5. XDG is een standaard uitgegeven door de not-for-profit organisatie freedesktop.org 

  6. Of negatief uitgedrukt: er zijn ook nog applicaties die dit niet volgen. Zo kom je dus in een half/half situatie terecht waar een deel wel de standaard volgt en andere hun eigen weg gaan. 

  7. - voor bestand, d voor map