Bestandsbeheer: basis

Warning

Afwijkend aan het hoofdstuk bestandsbeheer in het boek. Volgende zaken zijn niet opgenomen op deze site: wildcards, bespreking van de diverse mappen in /, xdg-compatibel, Bestanden configureren, standaardtoepassingen, sneltoetsen, shortcuts voor cd, opties en gevaar bij het gebruik van rm, ... en heel veel afbeeldingen.

Bestanden en mappen beheren is onder net iets anders dan met andere commerciële OS’sen. Belangrijkste verschil- en aandachtspunten zijn:

  • Scheiding tussen de mappen van gewone gebruikers (/home) en het systeem.
  • 1 stamstructuur. Onder linux is er slechts 1 hoofdmap genaamd / (vertaling: root). Een aanvullende harde schijf of partitie, netwerklocaties, ingeplugde USB-sticks, enz. vinden allemaal hun plaats onder /.
  • Rechten voor lezen, aanpassen en uitvoeren van bestanden en mappen kun je per gebruiker of per groep aanpassen.
  • Streven naar uniformiteit in de benaming en gebruik van de (verborgen) mappen in /home met de XDG-standaard.

Aanvullend aan bestandsbeheer is ook het onderscheid tussen gewone gebruiker en root (in andere besturingssystemen Administrator genoemd). Een gewone gebruiker krijgt een eigen thuismap in de map /home. Als je meerdere gebruikers op 1 systeem hebt dan heb je dus per gebruiker een /home/gebruiker-map. Van een gewone gebruiker wordt verwacht dat hij binnen deze /home/gebruiker-map blijft en hierin zijn bestanden opslaat. Naast bestanden wordt er in /home/gebruiker ook lokale configuratie, cache en instellingen opgeslagen. Root is de systeembeheerder en kan software installeren, systeemaanpassingen maken, enz. Hij doet ook het bestandsbeheer op systeemniveau. Hij heeft een eigen thuismap in /root.

Grafisch bestandsbeheer met Bestanden

/home is waar mijn bestanden staan

Open je persoonlijke map via de bestandsbeheerder van GNOME: Bestanden [2]_ (Engels: Files).

../../beelden/nautilus-inleiding.png

Bestanden toont je een overzicht van je thuismap. Voor alle duidelijkheid: we spitsen ons -voorlopig- toe op het lokaal gebruik van Bestanden. Netwerkverbindingen wordt niet besproken.

Diverse componenten en modi van Bestanden. Locatiebalk met twee modi: een knopjes of tekstgebaseerde versie. Via de toetsencombinatie kun je naar de tekstgebaseerde versie. Knopjes: toont in de balk de bovenliggende mappen zodat je snel naar een hoger liggende map kan schakelen. Via de tekstgebaseerde modus kun je de locatie zelf intypen. Handig weetje hierbij is dat de -toets automatisch kan aanvullen.
Met de pijltjes naast de locatiebalk ga je snel naar de vorige of volgende map.

Zijpaneel: is heel handig om snel te kunnen navigeren. Het heeft als onderdelen:

  • Locaties: standaardmappen die in je persoonlijke /home terug te

    vinden zijn als Afbeeldingen, Documenten, Downloads, enz. Ook heel handig is ‘Onlangs gebruikt’. Bij locaties is ook de prullenbak ondergebracht.

  • Apparaten: toont de aanwezige ingevoerde apparaten en partities. Dit kan gaan van externe harde schijven, usb-sticks, partities op interne harde schijven, geladen dvd-spelers.
    Naast het apparaat kun je ook eject-icoontjes vinden. Door hierop te klikken ontkoppel je deze apparaten op een correcte wijze van het systeem. Soms kan je een melding krijgen dat er nog een schrijfactie naar het apparaat bezig is, gevolgd door de melding dat het in orde is om het apparaat uit de hardware te halen.
  • Netwerk doorbladeren: zijn de ingevoerde netwerklocaties. Meer hierover in het hoofdstuk over netwerken.

  • Bladwijzers zijn handige snelkoppelingen naar veelgebruikte locaties (zowel lokaal als LAN). Bladwijzers kun je toevoegen door naar de toe te voegen map te navigeren en vervolgens via de knop Locatie-opties, ‘Bladwijzer maken voor deze locatie’ te selecteren. Uiteraard kan het heel wat sneller met de toetsen .

Pictogram- en kolommodus: keuze tussen pictogram- en lijstweergave.

  • Pictogram: de mappen en bestanden zijn handige icoontjes. Elk type bestand verschijnt met zijn eigen icoon. Afhankelijk van je instellingen zijn de inhoud van tekstdocumenten, grafische bestanden, pdf-bestanden en html zichtbaar in het icoon. Je kan inzoomen en uitzoomen op de iconen via of , of via en scrollen met de middenmuisknop.
  • Lijstweergave: biedt je de mogelijkheid om te sorteren op naam of op datum, grootte, eigenaar, type, enz. Ook hier weerspiegelen de iconen de inhoud van het bestand.

Weergave-opties: met de weergaveselectie kies je de weergaveopties van Bestanden. Zo kun je in en uitzoomen, verborgen bestanden tonen, zijpaneel al dan niet tonen en opties meegeven voor de kolommodus.

Locatie-opties: nieuwe map aanmaken, nieuw tabblad (kan ook met de toetsencombinatie ), Eigenschappen van bestanden of mappen.

Hoofdvenster: Dit is de plaats waar het uiteindelijk om te doen is: de weergave van je bestanden en mappen. Met de rechtermuisknop
krijg je meerdere opties, afhankelijk van type bestand. Dubbelklik je op een bestand dan wordt de standaardtoepassing voor dat type bestand geopend. Klik je bijvoorbeeld op een muziekbestand, dan wordt de standaard muziektoepassing geopend en wordt je muziek afgespeeld. Niet tevreden met de standaardapplicatie: met ‘openen met’ via een rechtermuisklik kun je alternatieven selecteren.

Met de Zoekfunctie kun je zoeken op bestandsnamen en op type bestand. ** Het wordt doorzocht vanaf de map waarin je je bevindt** of je kan ook kiezen voor ‘Alle Bestanden’ waarbij je volledige /home-map wordt doorzocht. Zijn er extra zoekmachines geïnstalleerd als Tracker of Zeitgeist, dan wordt ook hun zoekresultaten mee verwerkt en is vooral de zoeksnelheid bliksemsnel. Eenmaal je zoekopdracht gestart, verschijnen de zoekresultaten in het hoofdvenster. Via het plustekentje kun je je zoekopdracht verfijnen door een type bestand op te geven.

Bestanden in actie

Selecteren

  • Bestanden selecteren kun je één per één.
  • Diverse bestanden kun je selecteren
    • in volgorde: houd de -toets ingedrukt en selecteer een volgende: dit selecteert de tussenliggende bestanden ook.
    • diverse bestanden kun je met de -toets ingedrukt één voor één selecteren.
  • Alle bestanden selecteren doe je via de Locatie-opties / Alles selecteren. De toetsencombinatie doet hetzelfde.
  • Selecteren kun je ook via een patroon. Open via de Locatie-opties / items selecteren overeenkomend met ...

Knippen, plakken en kopiëren

Je kan ‘klik en sleep’-acties gebruiken in combinatie met toetsindrukken om verschillende taken met Bestanden te verrichten. Wanneer je sleept geeft de muiscursor je feedback over de taak die je aan het verrichten bent

  • Gewoon klikken op een bestand en versleep het naar de gewenste map: het bestand wordt verplaatst.
  • Houd de -toets ingedrukt: het bestand wordt gekopieerd naar de gewenste map.
  • Met ingedrukt, maak je een symbolische link aan naar het bestand.
  • Klik op je bestand, versleep het en druk de -toets in: er verschijnt een klein dialoogvenster die je vraagt welke actie nodig is: verplaatsen, kopiëren of verwijzen. Annuleren kan ook.

Het meest gemakkelijk is om twee vensters te openen. Één als bronmap, de ander als bestemmingsmap. Ook kun je gebruik maken van locaties in de zijbalk om gemakkelijk te kopiëren, plakken, enz. Hiervoor dien je eventjes te wachten tot de map zicht opent in het hoofdvenster, vervolgens kun je in deze nieuw geopende map verder mappen openen (vergeet niet te wachten tot het sluitingsdriehoekje naar beneden is gedraaid).

Uiteraard kun je het ook iets omslachtiger. Selecteer je bestand(en). Kies knippen of kopiëren in menu dat je opent met de rechtermuisknop. Ga naar je gewenste map: kies in het rechtermuisknopmenu voor ‘plakken’. Uiteraard kun je ook -na selectie- met het toetstenbord knippen, plakken en kopiëren.

Handige functies

Hernoemen

Bestanden en mappen kun je makkelijk hernoemen door het bestand / de map te selecteren en daarna:

  • Door de functietoets F2 in te drukken
  • met de rechtermuisknop ‘hernoemen’ te selecteren.

Verwijzing maken

Een verwijzing of symbolische link is een speciaal type bestand dat verwijst naar een ander bestand of map. Wanneer je een actie uitvoert op de symbolische link dan wordt deze ook doorgevoerd naar het bestand of de map waarnaar verwezen wordt. Echter, verwijder je een symbolische link dan verwijder je enkel de verwijzing en niet het bestand/de map waar het naar verwijst.

Een verwijzing maak je door een bestand/map te selecteren. Kies Bewerken/Verwijzing maken. Je kan het ook via de toetsencombinatie of via de rechtermuisknop. Je kan ook met slepen en de toetsencombinatie een link aanbrengen.

Bestanden brengt automatisch een pijl-tekentje aan op de verwijzing zodat deze duidelijk herkenbaar is als verwijzing.

In prullenbak gooien

Wegkieperen is heel eenvoudig. Selecteer het weg te gooien bestand en verplaats het naar de prullenbak. Of selecteer het bestand/map en via de rechtermuisknop kies je ‘in prullenbak gooien’. Een bestand kun je niet met de Delete-toets naar prullenbak brengen.

De inhoud van de Prullenbak kun je inkijken via de locaties in de zijbalk / Prullenbak. Je kan ook simpel ‘trash:///’ intypen in je locatiebalk.

Een bestand naar de Prullenbak verwezen en je wilt deze terughalen: navigeer naar prullenbak en verplaats het terug naar de plaats die je wil of selecteer het bestand of map en klik op Terughalen via een rechtermuisklik.

De Prullenbak zelf leeg je door naar de Prullenbak te navigeren. Vervolgens selecteer je in de rechterbovenhoek de knop ‘Legen’.

Verborgen bestanden/mappen

Verborgen bestanden. Ze bestaan ook in linux. Je kan ze makkelijk tevoorschijn toveren met de toetsencombinatie ctrl + h of via Weergave-opties / Verborgen bestanden tonen. Je zal verwonderd staan over het aantal verborgen mappen en bestanden in je thuismap.

Bestanden verbergen in is heel eenvoudig. Voeg gewoon een punt(.) als eerste ‘letter’ toe aan je bestands- of mapnaam en je bestand ‘verbergt zich’. Deze worden niet opgenomen in de standaardweergaven. Dot-bestanden en -mappen worden niet automatisch mee opgenomen bij wildcards.

De overgrote meerderheid van deze verborgen bestanden en mappen zijn configuratiebestanden en data voor applicaties of je werkomgeving. Verwijder je zo’n verborgen bestand dan is de configuratie van een bepaald programma weg. Dat is erg als dit mooi hebt geconfigureerd maar het kan ook een mogelijkheid zijn om een programma in zijn ‘natuurlijke staat’ terug op te starten. Hou er wel rekening mee dat je sommige data niet wil kwijt geraken. Zo bevat de verborgen map van icedove al je mailbestanden.

Op https://wiki.debian.org/DotFilesList is er een uitgebreide lijst te vinden die beschrijft welk programma gebruik maakt van een bepaald verborgen bestand / map.

/

/home wordt voorbehouden aan de diverse gebruikers op het systeem. Buiten /home liggen er heel wat systeem-, configuratiebestanden, tijdelijke bestanden, enz. waar de gewone gebruiker vaak indirect gebruik van maakt. Om deze bestanden te kunnen wijzigen moet je ingelogd zijn als root.

Hoe ziet het bestandsstructuur er buiten /home uit? Er bestaat een vaste mappenstructuur die door de meeste (niet alle) linuxdistributies tot op zekere hoogte wordt overgenomen.

Linux kent net als zijn voorganger UNIX een 1 stamstructuur. Het beginpunt van deze mappenstructuur met de root-directory, aangegeven door een slash (/). en andere unix-achtigen maken geen aparte bestandsstructuren aan voor opslagapparaten zoals bij Microsoft Windows. Daar heb je per apparaat een aparte letter-aanduiding. kent slechts 1 bestandsstructuur waar de diverse vormen van hardware worden aan gekoppeld (naar de inspiratie van de distributie of systeembeheerder).

Een goed beveiligd systeem staat het niet toe dat een gewone gebruiker via Bestanden iets kan veranderen aan het bestandssysteem.

Niet grafisch bestandsbeheer

ls : lijstoverzicht

Het commando 'ls' toont je de ‘lijst’ van aanwezige bestanden in de huidige map. Sommige terminals kennen een extra ’kleurtje’ om aan te tonen dat het gaat over mappen, tekstbestanden, muziekbestanden, enz. ls op zich toont niet zoveel informatie. Met enkele opties kan je het zich al heel wat uitbreiden.

Om te zien welke opties je ter beschikking hebt, kun je --help achter het commando zetten (dit geldt trouwens voor de meeste commando’s). Wil je heel wat meer info over dit commando? Hoogstwaarschijnlijk is het opgenomen in de manualpages. Het commando 'man ls' toont je de handleiding.

De --help toont je naast het gebruik ook een tabel met de verschillende opties en uitleg. Daarin twee types opties: één met een liggend streepje ervoor, de rechter kolom bevat woorden met twee liggende streepjes ervoor. Beide opties doen hetzelfde. De opties met één liggend streepje voldoen aan de POSIX-standaard. De lange versie zijn de toevoegingen van de GNU.

Veel gebruikte opties voor zijn:

  • -a : voor het bekijken van verborgen bestanden en mappen.
  • -l : voor meer informatie. Je krijgt achtereenvolgens de permissies, het aantal harde links, de gebruiker, de groep, bestandsgrootte in bytes, aanmaakdatum en bestandsnaam te zien.
  • -al : uiteraard kun je beide combineren.
  • -h : in combinatie met -l : toont je de bestandsgrootte in ‘human-readable’ bewoording.
  • -R : krijg je een compleet overzicht van alle bestanden in de huidige en alle submappen. Als dit je home-map is kan het eventjes duren vooraleer alles is weergegeven. Merk op: de R is in hoofdletters geschreven.

Argumenten. Eens je weet welke mappen of bestanden aanwezig zijn dan kun je deze direct toepassen. Linux is, net als alle andere Unices, hoofdlettergevoelig. Hierdoor is file een ander bestand dan File.

cd : navigeren naar een andere map

cd of change directory zorgt voor het veranderen van map.

Standaard start je terminal op in je thuismap. zorgt voor het navigeren naar een andere map.

cd /home/gebruiker/Bureaublad

brengt je naar het Bureaublad van de gebruiker. Ben je echter reeds in /home/gebruiker dan kan een simpele 'cd Bureaublad' ook de truc doen. Hoe is dit te verklaren?

Absolute padnamen

Een absolute padnaam begint bij de / en volgt de bestandsstructuur tot de gewenste map of bestand. Zo kun je naar je het Bureaublad in je thuismap gaan door te starten bij / vervolgens home aan te geven en deze af te sluiten met een /, vervolgens je inlognaam (afsluiten met slash) en uiteindelijk het Bureaublad (afsluiten met slash). Zo kom je uit bij /home/gebruiker/Bureaublad/.

Met het commando 'pwd' komen we te weten in welke map we zijn. Merk ook op dat de naam in de shell-prompt is aangepast.

Relatieve padnamen

Waar een absolute padnaam begint bij / en zo aanvult tot het zijn eindbestemming bereikt, start een relatieve padnaam van de map waar je je bevindt. Om te kunnen navigeren maakt het gebruik van enkele speciale symbolen: “.” (punt) en “..” (punt punt) zijn de belangrijkste.

Het “.”symbool verwijst naar de map waarin je je bevindt en het “..”symbool verwijst naar de bovenliggende map.

Om te navigeren naar de bovenliggende map van /home/gebruiker/Bureaublad/ kun je dus gewoon ingeven: 'cd .. '

Let op dat je de spatie tussen cd en de .. niet vergeet. Terug naar het Bureaublad kun je met de absolute padnaam maar ook met relatieve padnamen: 'cd ./Bureaublad'

Belangrijk: in bijna alle gevallen kun je de ./ weglaten. Bash veronderstelt deze namelijk. Je kan dus voor de vorige navigatie ook gewoon: 'cd Bureaublad'

cp en rm : kopiëren en verwijderen

cp is het commando om te kopiëren:

cp tekst.txt /home/gebruiker/Bureaublad/

Kopieert het bestand tekst.txt naar /home/gebruiker/Bureaublad/.

Of waarom niet een volledige map met inhoud (inclusief submappen). Hiervoor schakel je de optie -R in.

Merk op: het commando cp overschrijft zonder waarschuwing gelijknamige bestanden. Wil je dat dit niet gebeurt, maak dan gebruik van de optie -i

Zijn ‘broertje’ is rm. Remove of verwijderen.

Merk op: het commando rm verwijdert zonder waarschuwing bestanden. Wil je dat dit niet gebeurt, maak dan gebruik van de optie -i .

Met de -r optie verwijder je volledige mappen met al hun inhoud.

mv: verplaatsen en hernoemen

Met (move) kun je hele mappen verplaatsen naar waar je maar wil.

mv tekst.txt /home/gebruiker/Bureaublad/

Verplaatst het bestand tekst.txt naar de home-map van gebruiker.

mv wordt ook gebruikt om bestanden te herbenoemen.

mv tekst.txt inhoud.txt

Verandert de naam van het bestand tekst.txt naar inhoud.txt.

In combinatie

mv tekst.txt /home/gebruiker/Bureaublad/inhoud.txt

Wordt het bestand tekst.txt verplaatst naar de home-map van gebruiker en wordt het hernoemd tot inhoud.txt. Met de optie -i wordt er eerst om toestemming gevraagd indien het bestand reeds bestaat.

mkdir en rmdir : nieuwe map aanmaken en verwijderen

mkdir gebruik je om een nieuwe map aan te maken.

mkdir tekst

Maak in de huidig map een nieuwe map aan genaamd tekst.

Je kan het ook combineren en in 1 keer meerdere mappen aanmaken.

heeft een foutmelding als er een bestaande map zou worden nieuw aangemaakt.

rmdir is het verwijderen van mappen indien ze leeg zijn. Zijn ze niet leeg dan wordt de map niet verwijderd. Voor een volledige verwijdering van map met inhoud kan 'rm -r' zonder vragen de klus snel klaren.

su : omschakelen naar gebruiker root

Het commando ‘su’’ laat je toe om snel van gebruiker te wisselen. Vul je geen gebruiker dan log je in als root.

Docutils System Messages

System Message: ERROR/3 (<string>, line 36); backlink

Unknown target name: "2".